W odniesieniu do wierzytelności podlegających rozpoznaniu na liście, czyli powstałych przed ogłoszeniem upadłości, syndyk sprawdza, czy te objęte zgłoszeniem znajdują potwierdzenie w księgach rachunkowych lub innych dokumentach upadłego, we wpisach w księgach wieczystych lub rejestrach, np. w rejestrze zastawów. Z ksiąg rachunkowych i innych dokumentów może wynikać istnienie wierzytelności w odniesieniu do osoby wierzyciela i jej wysokość.

Zatem gdy dana wierzytelność widnieje w księgach rachunkowych lub innych dokumentach, można przyjąć, że rzeczywiście istnieje. Jednak może się zdarzyć, że mimo potwierdzenia zobowiązania w księgach rachunkowych, dany dług nie istnieje, ponieważ w innych dokumentach nie stwierdzono istnienia stosunku prawnego lub stwierdzono, że zobowiązanie nie zostało wykonane przez wierzyciela bądź zostało wykonane nienależycie.
Sytuacja taka może powodować, że co do istnienia lub wysokości zgłoszonej wierzytelności pojawia się realna sporność lub syndyk wręcz nie uzna zgłoszonej wierzytelności na liście. Ponadto sprawdzenie obejmuje publiczne rejestry, jak rejestr zastawów, księgi wieczyste itp.

Na podstawie sprawdzenia rejestrów można ustalić istnienie i zakres zabezpieczeń wierzytelności. Można także stwierdzić, że ustanowienie zabezpieczenia chociażby w postaci hipoteki jest bezskuteczne w stosunku do masy upadłości i na tej podstawie nie uznać istnienia zabezpieczenia. W takim przypadku syndyk nie musi wszczynać postępowań o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną. Rozpoznanie tej kwestii może nastąpić natomiast w drodze postępowania wywołanego sprzeciwem.

Syndyk po sprawdzeniu zgłoszeń wierzytelności wzywa upadłego do złożenia w zakreślonym terminie oświadczenia, czy wierzytelność uznaje. Wezwanie to jest niezbędnym etapem w procesie ustalania listy wierzytelności. Natomiast upadły nie ma obowiązku zajęcia w tej kwestii stanowiska. Niezłożenie oświadczenia przez upadłego ma takie znaczenie, że nie może on złożyć sprzeciwu co do uznanych wierzytelności, chyba że wykaże, że nie złożył oświadczeń z przyczyn od niego niezależnych.

Ponadto, gdy upadły nie złoży stosownego oświadczenia, może po ukończeniu lub umorzeniu postępowania w drodze powództwa żądać ustalenia, że wierzytelność objęta listą wierzytelności nie istnieje lub istnieje w mniejszej wysokości (art. 264 ust. 2 i 3 pr. up.).

W sytuacji gdy zgłoszona wierzytelność nie znajduje potwierdzenia w księgach rachunkowych lub innych dokumentach upadłego albo we wpisach w księdze wieczystej lub rejestrach, syndyk ma możliwość wezwania wierzyciela do złożenia w terminie tygodnia dokumentów wskazanych w zgłoszeniu wierzytelności pod rygorem odmowy uznania wierzytelności. Wezwanie syndyka powinno zawierać podstawę faktyczną, tzn. wskazanie, jakie wierzytelności nie znajdują potwierdzenia w księgach i dokumentach, oraz pouczenie o skutkach niedołączenia dokumentów. Nie ma potrzeby wzywania wierzyciela w tym zakresie, jeżeli potrzebne dokumenty zostały dołączone bezpośrednio do zgłoszenia wierzytelności.

Nie ma przeszkód, by syndyk uwzględnił dokumenty przedłożone przez wierzyciela po upływie terminu wynikającego z wezwania, byleby nie uczynił on tego po złożeniu listy sędziemu-komisarzowi i zamieszczeniu w Rejestrze.

Syndyk rozpatruje każde zgłoszenie wierzytelności osobno, co oznacza, że rozstrzyga co do uznania lub odmowy uznania wierzytelności zgłoszonej w poszczególnych pismach procesowych, tj. zgłoszeniach wierzytelności. Zakres tych decyzji obejmuje nie tylko rozstrzygnięcie co do istnienia wierzytelności i jej wysokości, ale także w zakresie kategorii zaspokojenia istnienia zabezpieczenia, możliwości potrącenia oraz istnienia ewentualnego
warunku.

Syndyk sporządza listę wierzytelności po upływie terminu do zgłaszania wierzytelności, określonego w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości, czyli po upływie miesiąca od obwieszczenia o upadłości w Rejestrze, a do dnia uruchomienia Rejestru – w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Lista wierzytelności może dotyczyć jedynie wierzytelności zgłoszonych syndykowi, które nie zostały zwrócone jego zarządzeniem, oraz wierzytelności podlegających umieszczeniu na liście z urzędu.

Sędzia-komisarz nie dokonuje merytorycznej kontroli rozstrzygnięć syndyka zawartych w treści listy wierzytelności przed jej obwieszczeniem. Zaznaczyć należy, że nawet gdyby stwierdził, że w jego opinii decyzje co do uznania lub odmowy uznania, kategorii czy potrącenia, stanowiące treść listy, są błędne, nie może ich weryfikować. Kompetentni do weryfikacji listy wierzytelności przed jej zatwierdzeniem są jedynie wierzyciele i upadły, którzy mogą tego dokonywać w drodze sprzeciwu.

Jednakże sędzia-komisarz w drodze nadzoru nad syndykiem jest uprawniony do oceny listy wierzytelności pod kątem jej zupełności co do treści i wymogów określonych w art. 245 pr. up. Zgodnie z tym przepisem m lista wierzytelności musi w swojej treści zawierać:

1) liczbę porządkową;
2) imię i nazwisko wierzyciela albo jego nazwę, miejsce zamieszkania albo siedzibę, adres oraz PESEL albo numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku ich braku – inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację;
3) sumę, w jakiej wierzytelność podlega uznaniu, i sumę, według której będzie obliczany głos wierzyciela w głosowaniu nad układem;
4) kategorię, w jakiej wierzytelność podlega zaspokojeniu;
5) informację o istnieniu i rodzaju zabezpieczenia wierzytelności;
6) informację, czy wierzytelność jest uzależniona od warunku;
7) informację, czy wierzycielowi przysługuje prawo potrącenia;
8) uzasadnienie;
9) informację o stanie postępowania sądowego, administracyjnego, sądowoadministracyjnego lub postępowania przed sądem polubownym w sprawie zgłoszonej wierzytelności, jej zabezpieczenia lub prawa potrącenia;
10) „zaprzeczenie twierdzeniom wierzyciela”, czyli rubrykę do przedstawienia odmowy uznania wraz z uzasadnieniem syndyka;
11) oświadczenie upadłego wraz z uzasadnieniem.

Jeżeli syndyk przedłoży listę wierzytelności, która nie będzie spełniać wszystkich wymogów oraz nie będzie rozstrzygać o wszystkich przekazanych zgłoszeniach, sędzia-komisarz wezwie go do jej prawidłowego i kompletnego sporządzenia w trybie art. 152 pr. up. Należy to jednak uczynić przed obwieszczeniem listy. Po jej obwieszczeniu to wierzyciel może weryfikować listę wierzytelności w drodze sprzeciwu lub innych wniosków procesowych, np. o sprostowanie listy lub jej uzupełnienie. Jeżeli syndyk umieścił poszczególne kwoty wynikające z jednego zgłoszenia wierzytelności w kilku kategoriach, powinien podać te kwoty osobno w danych kategoriach. Jeżeli zaś kilka wierzytelności tego samego wierzyciela ujętych jest w jednej kategorii, należy poszczególne kwoty zsumować, niezależnie od tego, z jakich tytułów prawnych pochodzą.

W zakresie zabezpieczeń rzeczowych syndyk powinien wyraźnie wskazać rodzaj zabezpieczenia, zakres, w jakim dane prawo zabezpiecza wierzytelność – kwotę wierzytelności, do jakiej jest zabezpieczona. W przypadku odmowy uznania istnienia zabezpieczenia wbrew żądaniu wierzyciela należy wyraźnie o tym rozstrzygnąć i uzasadnić odmowę. „Milczenie” syndyka w przedmiocie żądań wierzyciela wyrażonych w zgłoszeniu wierzytelności należy uznać za brak rozstrzygnięcia w tym zakresie.

Określenia sumy, według której będzie obliczany głos wierzyciela w głosowaniu nad układem, dokonuje się według tej części wierzytelności, która prawdopodobnie nie będzie zaspokojona z przedmiotu zabezpieczenia. Ustalenie tej kwoty następuje na podstawie szacowanej wartości przedmiotu zabezpieczenia, kolejności wpisu danego zabezpieczenia (przysługujące mu pierwszeństwo) oraz wielkości zabezpieczonej wierzytelności i wierzytelności, które go poprzedzają. Jeżeli wierzytelność zależna jest od warunku, to na liście wierzytelności syndyk powinien wskazać i opisać przesłanki pozwalające na ziszczenie się warunku. Wierzytelnościami warunkowymi są te, które są zależne od zdarzenia przyszłego i niepewnego. Stan ten musi trwać w dniu sporządzania listy wierzytelności.

Należy zgodzić się z poglądem, że wierzytelność warunkową można zgłosić syndykowi także wtedy, gdy chodzi o warunek zawieszający, który jeszcze się nie ziścił. Jeżeli wierzyciel zgłosił wierzytelność i oświadczył o potrąceniu, w liście wierzytelności należy wskazać informację, czy wierzycielowi przysługuje prawo potrącenia, a jeżeli tak – to do jakiej kwoty. W stosunku do takiej wierzytelności w odpowiedniej rubryce należy rozstrzygnąć o istnieniu i wysokości wierzytelności przypadającej wierzycielowi, następnie w rubryce dotyczącej potrącenia wskazać trzeba wierzytelność, jaka przysługuje masie upadłości, oraz wynik potrącenia dokonanego na zasadach określonych w przepisach kodeksu cywilnego. Jeżeli wierzytelność masy jest większa lub równa uznanej wierzytelności wierzyciela, to w rubryce dotyczącej potrącenia należy wskazać kwotę zero. Nie można natomiast wskutek takiego zgłoszenia w rubryce dotyczącej sumy uznanej wierzytelności – pkt 3 art. 245 pr. up. – wpisać kwoty uzyskanej po potrąceniu wzajemnych wierzytelności. Wynika to stąd, że potrącić wzajemną wierzytelność można w takim zakresie, w jakim została ona uznana na liście wierzytelności. Uzasadnienie wynikające z ust. 1 pkt 8 oraz z ust. 2 art. 245 pr. up. dotyczy każdego elementu rozstrzygnięcia wymaganego przez ten przepis. Powinno ono wskazywać stan faktyczny, z którego dana wierzytelność wynika, oraz dokumenty stanowiące podstawę rozstrzygnięcia. Informacja o stanie postępowania sądowego, administracyjnego, sądowoadministracyjnego lub polubownego powinna wskazywać rodzaj postępowania, sąd lub organ lub sąd arbitrażowy, przed którym się toczy, etap postępowania i informację, czy wydano postanowienie o zawieszeniu, czy jest w toku oraz czy wstąpił do niego syndyk.

dr Paweł Janda

________________________

Niniejsza publikacja to fragment artykułu „Rozpoznanie wierzytelności przez syndyka w postępowaniu upadłościowym – wybrane zagadnienia”, który ukazał się w numerze 20 [2/2020] czasopisma „Doradca Restrukturyzacyjny”.