Charakter prawny zgody kuratora oraz skutki jej braku należy ocenić analogicznie jak charakter zgody wyrażany przez radę wierzycieli. Trzeba jednak wskazać, że o ile obecnie w art. 206 pr. up. ustawodawca wskazał wyraźnie na skutek nieważności czynności dokonanej bez zgody rady, o tyle brak wskazania takiego zastrzeżenia przy zgodzie kuratora. Zmiana w zakresie zgody kuratora w omawianym zagadnieniu nie została dokonana tak jak w przypadku art. 206 pr. up. Zwraca się uwagę, że ustawa o zmianie ustawy o listach zastawnych i bankach hipotecznych oraz niektórych innych ustaw29, obowiązująca od 1 stycznia 2016 r., wprowadzając zmiany art. 445 b pr. up., tak jak i ustawa z 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne, na mocy której dokonano zmiany art. 206 Prawa upadłościowego, wprowadzając do treści normy prawnej rygor nieważności, nie wprowadziły zmian w art. 477 i 488 pr. up., które zawierają analogiczne regulacje jak art. 445 b. Aktualnie ustawodawca nie wskazał rygoru nieważności w przypadku zgody kuratora na sprzedaż mienia osobnej masy upadłości w żadnym z wymienionych odrębnych postępowań upadłościowych, co przemawia za przyjęciem wykładni, iż brak zgody kuratora nie powoduje nieważności czynności prawnej. Tym samym wobec braku wyraźnego zastrzeżenia nieważności w art. 445 b, 477 i 488 pr. up. – także wcześniej na gruncie Prawa upadłościowego i naprawczego, czynność prawna dokonana bez zgody kuratora pozostaje ważna. W konsekwencji należy wskazać, że brak zgody kuratora stanowi bezskuteczność zawieszoną dokonanej czynności, a nie jej nieważność. Dlatego uznać należy możliwość wyrażenia przez kuratora zgody na dokonanie sprzedaży także już po jej dokonaniu.

W przypadku, w którym wyrażenie lub brak wyrażenia zgody przez kuratora powoduje szkodę, należy przyjąć możliwość odpowiedzialności odszkodowawczej, analogicznie jak w przypadku syndyka, z zastrzeżeniem, że ewentualna odpowiedzialność kuratora w postępowaniach odrębnych dotyczy niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków, które zostały nałożone na kuratora – tak jak wyrażenie zgody na sprzedaż z wolnej ręki mienia osobnej masy upadłości – oraz odnosi się do podmiotów, których interesy kurator ma reprezentować, a po stronie których wystąpiła szkoda. Należy przyjąć, że pod stawą odpowiedzialności kuratora, tak jak w przypadku syndyka, jest zasada winy. Odpowiedzialność za nienależyte wykonywanie obowiązków obejmuje zarówno winę umyślną, jak i winę nieumyślną. Należy opowiedzieć się za tym, że w zakresie odpowiedzialności kuratora zastosowanie znajdą, wyrażone w orzecznictwie, zasady formułowane odnośnie do odpowiedzialności syndyka za brak należytego wykonywania obowiązków, która jest odpowiedzialnością za czyn niedozwolony w przypadku wyrządzenia szkody, jeżeli jest ona następstwem nienależytego wykonania obowiązków.

Tak jak syndyk, kurator nie jest organem państwa, za którego działania lub zaniechania odpowiedzialność miałby ponosić Skarb Państwa, to kurator odpowiada za szkodę wyrządzoną na skutek nienależytego wykonania swoich obowiązków. Należy przyjąć, że kurator ustanowiony w odrębnych postępowaniach upadłościowych ponosi odpowiedzialność także w sytuacji, w której wyrażenie zgody na dokonanie sprzedaży z wolnej ręki ma nastąpić następczo, a brak jej wyrażenia przez kuratora jawi się jako nieuzasadnione i prowadzi do wystąpienia szkody po stronie uczestników postępowania upadłościowego, których interesy miał reprezentować. Naprawienie szkody dotyczy jej pełnej wysokości, tj. rzeczywistej straty oraz utraconych korzyści. Podstawa do żądania naprawienia szkody istnieje od chwili jej powstania, a dochodzenie roszczeń z tytułu jej naprawienia nie jest uzależnione od jakichkolwiek czynności dyscyplinujących kuratora w postępowaniu upadłościowym, np. odwołania kuratora.

Należy przyjąć możliwość wyrażenia przez kuratora zgody na dokonanie sprzedaży z wolnej ręki mienia wchodzącego w skład osobnej masy upadłości w upadłościowych postępowaniach odrębnych, także już po dokonaniu czynności sprzedaży z wolnej ręki. W przypadku konieczności wyrażenia zgody przez kuratora na dokonanie czynności, już po dokonaniu tej czynności, kurator winien ocenić zasadność czynności w taki sam sposób, jak gdyby udzielał zgody na dokonanie czynności przed jej dokonaniem, a zatem z punktu widzenia możliwości szybkiego zaspokojenia podmiotów, których interesy reprezentuje, w możliwie najwyższym stopniu w danej sytuacji faktycznej.

 

dr Paweł Janda

________________________

Niniejsza publikacja to fragment artykułu „Charakter zgody kuratora na sprzedaż z wolnej ręki mienia wchodzącego w skład osobnej masy upadłości w postępowaniach odrębnych”, który ukazał się w numerze 31 [1/2023] czasopisma „Doradca Restrukturyzacyjny”.